Geen idee waar je op vakantie wilt? Dat ligt niet aan jou

Waarom ik Vakantiemaker begon

Er zijn zoveel plekken waar je op vakantie kunt. Open Instagram of TikTok en je scrolt langs het ene turquoise strand en het volgende bergdorpje dat je echt gezien moet hebben. Leuk om naar te kijken. Maar zodra je zelf moet kiezen, word je er alleen maar onrustiger van. Daar is een woord voor: keuzestress.

Dus ga je toch weer naar dezelfde plek als vorig jaar. Niet omdat je dat zo graag wilt, maar omdat kiezen te veel moeite kost. Terwijl je eigenlijk best iets nieuws zou willen.

Daarom ben ik Vakantiemaker begonnen. Je vertelt wat je belangrijk vindt en wij maken de keuze voor je, met een uitgewerkt plan erbij. Zo leg je de beslissing even buiten jezelf. Je komt op plekken waar je zelf nooit op was gekomen en je hoeft niet eindeloos te vergelijken.

Hieronder lees je waarom kiezen zo lastig is. En wat je er zelf aan kunt doen, ook als je Vakantiemaker niet gebruikt.

Meer keuze maakt niet altijd gelukkiger

De Amerikaanse psycholoog Barry Schwartz beschreef het in 2004 in zijn boek The Paradox of Choice: hoe meer opties we hebben, hoe moeilijker we kiezen en hoe minder tevreden we achteraf zijn over wat we kozen. Want bij elke keuze blijft het idee hangen dat een van de andere opties beter was geweest.

Het bekendste voorbeeld is het jamonderzoek van Sheena Iyengar en Mark Lepper uit 2000. In een supermarkt stond een proefkraam met afwisselend 24 of 6 soorten jam. De grote kraam trok meer bekijks, maar van de mensen die bij de kleine kraam proefden kocht 30 procent een pot. Bij de grote kraam was dat 3 procent.

Maar het geldt niet altijd

Eerlijk is eerlijk: het jamonderzoek is later niet overal opnieuw gelukt. Benjamin Scheibehenne en collega’s bundelden in 2010 vijftig experimenten met ruim 5.000 deelnemers. Gemiddeld vonden ze nauwelijks effect. Soms helpt meer keuze, soms schaadt het.

Alexander Chernev en collega’s zochten in 2015 uit wanneer het wél misgaat. In 99 metingen met ruim 7.000 deelnemers vonden ze vier omstandigheden waarin keuzestress optreedt:

• de opties zijn ingewikkeld en lastig te vergelijken
• de beslissing zelf is moeilijk
• je weet niet goed wat je eigenlijk wilt
• je wilt er zo weinig mogelijk moeite in steken

Een vakantie kiezen voldoet aan alle vier

• Ingewikkelde opties: een bestemming is een pakket van weer, prijs, reistijd, eten, sfeer en drukte. Twee steden vergelijk je nooit op één punt.
• Een moeilijke beslissing: je kunt een vakantie niet vooraf uitproberen en je hebt maar een paar weken vrij per jaar.
• Onduidelijke voorkeur: wie niet weet wat hij zoekt, heeft weinig aan nog meer informatie. Elke extra review maakt het alleen voller in je hoofd.
• Weinig moeite willen doen: na een werkdag heb je geen zin om nog een avond te plannen. Dat is precies wanneer je het opgeeft en toch weer naar dezelfde camping gaat.

Zoek je de beste vakantie of een goede?

Schwartz onderscheidt twee soorten kiezers. Maximalisten willen de beste optie en blijven zoeken tot ze die gevonden hebben. Tevredenen kiezen de eerste optie die goed genoeg is. In onderzoek uit 2002 bleken maximalisten minder gelukkig en minder tevreden over hun aankopen. Ze hadden vaker spijt en vergeleken zich vaker met anderen.

Voor een vakantie is goed genoeg dus vaak beter dan perfect. De perfecte bestemming bestaat niet. Een bestemming waar je zin in hebt wel.

Een keuze die vastligt, voelt beter

Daniel Gilbert en Jane Ebert lieten in 2002 studenten van een fotografiecursus hun favoriete foto kiezen. Een deel van hen mocht later nog ruilen, de rest niet. Wie niet meer kon ruilen, was achteraf tevredener met zijn foto. Toch gaven de meeste mensen vooraf de voorkeur aan de mogelijkheid om nog te kunnen wisselen.

Dat geldt ook voor je vakantie. Zolang je blijft vergelijken, blijft het knagen. Heb je gekozen, leg het dan vast en stop met zoeken.

Hoe sneller je kiest, hoe langer de voorpret

Onderzoekers van onder meer de Erasmus Universiteit Rotterdam volgden ruim 1.500 Nederlanders (2010). Mensen die op vakantie zouden gaan, waren voor vertrek gelukkiger dan mensen zonder vakantieplannen, waarschijnlijk door de voorpret. Na terugkomst was er meestal geen verschil meer.

Een groot deel van het plezier van een vakantie zit dus in het vooruitkijken. Wie weken blijft twijfelen, heeft minder tijd om zich te verheugen.

Zo kom je er zelf uit

• Beperk je tot drie opties. Meer kun je niet goed met elkaar vergelijken.
• Bepaal eerst wat je niet wilt. Te ver vliegen, te heet of te druk? Dan valt de helft al af.
• Kies voor goed genoeg. Stel drie eisen en neem de eerste bestemming die eraan voldoet.
• Geef jezelf een deadline. Bijvoorbeeld: zondagavond weet ik het.
• Leg je keuze vast. Boek, zet het in je agenda en stop met vergelijken.

Of laat iemand anders kiezen

Dit is precies waarom Vakantiemaker bestaat. Je beantwoordt 17 vragen, wij leggen 3 bestemmingen voor je klaar en de keuze is daarmee grotendeels al gemaakt. Het voorproefje is gratis. Start de gratis quiz

Bronnen

1. Schwartz, B. (2004). The Paradox of Choice: Why More Is Less. New York: Ecco.
2. Iyengar, S. S., & Lepper, M. R. (2000). When choice is demotivating: Can one desire too much of a good thing? Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 995–1006. doi.org/10.1037/0022-3514.79.6.995
3. Scheibehenne, B., Greifeneder, R., & Todd, P. M. (2010). Can there ever be too many options? A meta-analytic review of choice overload. Journal of Consumer Research, 37(3), 409–425. doi.org/10.1086/651235
4. Chernev, A., Böckenholt, U., & Goodman, J. (2015). Choice overload: A conceptual review and meta-analysis. Journal of Consumer Psychology, 25(2), 333–358. doi.org/10.1016/j.jcps.2014.08.002
5. Schwartz, B., Ward, A., Monterosso, J., Lyubomirsky, S., White, K., & Lehman, D. R. (2002). Maximizing versus satisficing: Happiness is a matter of choice. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1178–1197. doi.org/10.1037/0022-3514.83.5.1178
6. Gilbert, D. T., & Ebert, J. E. J. (2002). Decisions and revisions: The affective forecasting of changeable outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 82(4), 503–514. doi.org/10.1037/0022-3514.82.4.503
7. Nawijn, J., Marchand, M. A., Veenhoven, R., & Vingerhoets, A. J. (2010). Vacationers happier, but most not happier after a holiday. Applied Research in Quality of Life, 5(1), 35–47. doi.org/10.1007/s11482-009-9091-9